LIVER TRANSPLANT CENTER : KING CHULALONGKORN MEMORIAL HOSPITAL

รู้จักกับตับที่นำมาเปลี่ยนให้ผู้ป่วย

ตับที่นำมาเปลี่ยนมาจากใคร
ตับที่นำมาให้กับผู้รอรับอวัยวะนั้นได้มาจากการขอรับบริจาคจากญาติของผู้ป่วยที่เกิดภาวะสมองตาย ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้ป่วยที่ได้รับอุบัติเหตุ มีการบาดเจ็บ รุนแรงที่ศรีษะ ผู้ป่วยที่มีความดันโลหิตสูงจนหลอดเลือดในสมองแตกและก้อนเลือดไปกดทับก้านสมองจนสมองไม่สามารถ กลับมาสั่งงานได้ หากแพทย์ตรวจอาการทางสมองและร่างกายแล้วพบว่าสมองตาย คือ มีอาการหมดสติ ไม่มีการตอบสนอง ทางกายไม่มี การเคลื่อนไหว และไม่หายใจเองต้องใช้เครื่องช่วยหายใจแพทย์จะต้องทำการตรวจยืนยันอาการสมองตายสองครั้งห่างกันอย่างน้อย 6 ชั่วโมง เพื่อให้แน่ใจจริงๆว่าผู้ป่วยได้เสียชีวิตแล้วผู้ประสานงานจะทำการเจรจาขอรับบริจาคอวัยวะจากญาติผู้ป่วยสมองตายถ้าญาติอนุญาตและ ลงนาม ยินยอมบริจาคอวัยวะทีมผ่าตัดจึงจะไปทำการ ผ่าตัดรับบริจาคอวัยวะเพื่อนำไปเปลี่ยนให้กับผู้รอรับอวัยวะที่มีความเหมาะสม
มีองค์กรอะไรที่ดูแลการบริจาคและจัดสรรอวัยวะ
การจัดสรรอวัยวะที่ผู้มีใจบุญบริจาคแก่ผู้รอรับอวัยวะนั้น จะต้องมีองค์กรกลางในการรับบริจาค และกระจายอวัยวะไปยังหน่วยงาน เปลี่ยนอวัยวะทั่วไปอย่างเหมาะสมตามกฏเกณฑ์ที่วางไว้ มิเช่นนั้นอาจจะก่อให้เกิดปัญหาหลายประการ เช่น การซื้อขายอวัยวะการ ต่อรอง ระหว่างผู้รับและญาติของผู้บริจาค หรือ การข้ามคิวในการรอรับอวัยวะของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เป็นต้น สำหรับประเทศไทย ขณะนี้มีศูนย์รับบริจาคอวัยวะสภากาชาดไทย เป็นสื่อกลางในการทำงานดังกล่าว เมื่อมีผู้ป่วยสมองตาย แพทย์ผู้รักษาจะแจ้งอาการ ของผู้ป่วยให้ญาติรับรู้และแจ้งแก่เจ้าหน้าที่ผู้เกี่ยวข้องซึ่งมีอยู่ตามโรงพยาบาลเครือข่ายในแต่ละภาคของประเทศ เพื่อให้มีการเจรจา ขอรับบริจาคอวัยวะจากญาติหากญาติยินยอมบริจาคอวัยวะจึงจะมีการประสานงานไปยังสภากาชาดไทยโดยตรงและดำเนินการต่างๆ ตามกฏเกณฑ์อย่างเคร่งครัดและฉับไว
การเลือกตับที่เหมาะสมกับผู้ป่วยนั้นดูจากอะไร
ศูนย์รับบริจาคอวัยวะจะมีการประสานงานระหว่างโรงพยาบาลที่มีผู้บริจาคอวัยวะกับหน่วยเปลี่ยนอวัยวะที่มีผู้ป่วยรอรับอวัยวะนั้นๆ ทางแพทย์และพยาบาลผู้ประสานงานจะได้รับรายละเอียดของโรคที่เป็นสาเหตุของการเสียชีวิต อาการ ความเปลี่ยนแปลงของอาการ ต่างๆตลอดเวลาจนถึงเวลาไปผ่าตัดเพื่อนำอวัยวะออกจากผู้บริจาค เมื่อแพทย์ได้รับความยินยอมบริจาคอวัยวะจากญาติผู้บริจาคแพทย์ จะมีการ ตรวจเลือดผู้บริจาคเพื่อคัดกรองโรคติดต่อที่สำคัญคือ เชื้อไวรัสบี ไวรัสซี ไวรัสเฮ็ชไอวี (HIV ) หรือที่เรียกกันว่าเชื้อโรคเอดส์ (AIDS) ไวรัสซีเอ็มวี (CMV) และ เชื้อซิฟิสิส นอกจากนี้จะมีการตรวจค่าผลการ ทำงานตับ ไต เกลือแร่ต่างๆ เพื่อเป็นที่แน่ใจได้ระดับหนึ่งว่าอวัยวะที่นำมานั้นมีความสมบูรณ์ไม่มีการติดเชื้อก่อนนำมาเปลี่ยนให้กับผู้รอ รับบริจาค สำหรับตับที่นำมาให้กับผู้รับนั้น จะต้องมี กรุ๊ปเลือด เอบีโอ (A, B, O หรือ AB) และ อาเอ็ช (Rh บวก หรือ ลบ) ที่ตรงกัน หรือเข้ากันได้โดยไม่คำนึงถึงเพศ และไม่ต้องมีเฮ็ชแอลเอ (HLA) ของเนื้อเยื่อที่ตรงกันเหมือนกับที่ทำการตรวจในกรณีของการเปลี่ยนไต ในบางกรณีที่ผู้ป่วยรอรับตับมีอาการรุนแรงมาก โอกาสที่จะมีชีวิตรอดต่อไปไม่นาน เช่น กรณีตับวายแบบเฉียบพลัน อาจมีทางเลือกในการ ให้อวัยวะข้ามกรุ๊ป คล้ายกับการให้เลือดข้ามกรุ๊ป เช่น ตับจากผู้บริจาคกรุ๊ปโอสามารถให้ได้กับผู้รับทุกกรุ๊ป เป็นต้น แต่ทั้งนี้ก็ขึ้นอยู่กับ ดุลย์พินิจของแพทย์ผู้ดูแลและข้อกำหนดบางประการขององค์กรกลางผู้จัดสรรอวัยวะ
ตับมาถึงผู้ป่วยได้อย่างไร
ญาติผู้ป่วยและผู้ป่วยที่ได้รับการเปลี่ยนตับมักจะได้เห็นเหตุการณ์เพียงระยะสั้นๆนับตั้งแต่เข้ามาโรงพยาบาลไม่กี่ชั่วโมงหลังจากนั้น ก็เข้าห้องผ่าตัดไม่นานก็ออกจากห้องผ่าตัดเป็นอันเสร็จขั้นตอนการเปลี่ยนตับแท้ที่จริงความสำเร็จที่เห็นนั้นเกี่ยวเนื่องกับผู้คนมากมาย ประมาณหนึ่งถึงสามวันก่อนที่อวัยวะจะมาถึงผู้ป่วยส่วนใหญ่แล้วโรงพยาบาลที่มีผู้บริจาคอวัยวะจะอยู่ห่างไกลกระจาย อยู่ทั่วประเทศ ยกตัวอย่างเช่น โรงพยาบาล สรรพสิทธิประสงค์ จังหวัดอุบลราชธานี มีอาจารย์นายแพทย์ชัยธัช รักราชการ เป็นผู้มีความเข้าใจและ เห็นความสำคัญของการเปลี่ยนอวัยวะอย่างมากท่านอาจารย์และทีมงานผู้แข็งขันจะให้ความรู้ความเข้าใจแก่ญาติของผู้บริจาค และ ช่วยดูแลผู้ป่วยอย่างดีแม้จะมี ภาวะสมองตายแล้วก็ตาม ปัญหาสำคัญของประเทศเราในปัจจุบันคือขาดผู้บริจาคอวัยวะทั้งๆที่เป็นเมืองพุทธ ซึ่งเต็มไปด้วยผู้ใจบุญสุนทาน เหตุที่สำคัญอันหนึ่ง คือการขาดความเข้าใจและความร่วมมือของบุคคลากรทางสาธารณสุข ที่เห็นคุณค่าของการเปลี่ยนอวัยวะเพื่อช่วยชีวิตผู้ป่วยที่กำลัง รอรับอวัยวะทั่วประเทศ อาจารย์และผู้ร่วมทีมเป็นตัวอย่างที่ดีที่ทุ่มเทกำลังกายกำลังใจอยู่เบื้องหลังโดยเราเองในฐานะผู้รอรับอวัยวะ หรือญาติผู้รอรับอวัยวะจะไม่เคยได้ทราบเลยนอกจากที่อุบลฯแล้วโรงพยาบาลต่างๆทั้งจากขอนแก่น เชียงใหม่ โรงพยาบาลจุฬาฯ โรงพยาบาลในเขตกรุงเทพและปริมณฑล และทุกภาคส่วน ยังมีทีมงานแพทย์ พยาบาลผู้ประสานงานรับบริจาคอวัยวะซึ่งไม่สามารถ กล่าวได้หมดในที่นี้ เมื่อญาติยินยอมที่จะบริจาคอวัยวะ ทางทีมงานของโรงพยาบาลจะประสานงานไปยังองค์กรกลางข้างต้น จากนั้นจะต้องคอยดูแล สุขภาพร่างกายของผู้บริจาคไม่ให้เกิดภาวะแทรกซ้อนต่างๆ เช่น ผู้ป่วยสมองตายมักจะควบคุมปริมาณปัสสาวะไม่ได้ ปัสสาวะจะออก มากจนเกิดอาการช็อค ไตวาย ค่าเกลือโซเดียมในเลือดสูงจนเนื้อเยื่อของร่างกายเกิดภาวะขาดน้ำถ้านำอวัยวะไปเปลี่ยนให้ผู้รับ อวัยวะ ก็มักจะไม่ทำงานดังนั้นจะต้องคอยให้น้ำให้พอเพียงให้ยาปรับเพิ่มความดันให้ฮอร์โมนเพื่อให้ปัสสาวะออกอยู่ในเกณฑ์ปกติแพทย์ จะต้องคอยติดตามตรวจเลือดรักษาเกลือแร่ต่างๆให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม ตรงส่วนนี้ต้องใช้เวลาเป็นวัน ในเวลาเดียวกันทีมแพทย์ พยาบาลจากหน่วยงานเปลี่ยนอวัยวะจะเตรียมการยกทีม เดินทางไปโรงพยาบาลนั้นๆ ถ้าอยู่ในที่ไม่ไกลเกิน ควรทางทีมงานจะเดินทางไปโดยรถพยาบาล ถ้าอยู่ไกลมากทางสภากาชาดจะประสานงานกับ การบินไทยเพื่อจองเที่ยวบินด่วนให้ เหมาะกับเวลาทั้งไปและกลับบางครั้งที่ไม่มีเครื่องบินปกติ ทีมงานอาจจะต้องขึ้น เฮลิคอปเตอร์หรือเครื่องบินโดยสารเหมาลำของ เอกชน งานทุกอย่างที่อยู่ในชีวิตประจำวันทั้งงานราษฎร์งานหลวงและเวลาของครอบครัวต่างๆจะต้องหยุดลง ยกทีมเดินทางไปผ่าตัดรับ อวัยวะคือหน้าที่หลักเพื่อนำอวัยวะกลับมาให้ทันการก่อนที่อวัยวะจะเสียไป เช่น บินไปอุบลเที่ยวบินเย็นทำผ่าตัดนำอวัยวะออกตอน ใกล้เช้าก่อนที่จะขึ้นเครื่องมากรุงเทพฯตับและอวัยวะอื่นที่ได้มานั้นจะต้องแช่ในน้ำยาเฉพาะ ที่ 4 องศาเซลเซียสเพื่อรักษาอวัยวะ ให้คงอยู่ถ้านับเวลาจากผ่าตัดออกจากผู้บริจาคจนถึงต่อเข้ากับผู้รับจะต้องเสร็จสิ้นภายใน 18 ชั่วโมงในขณะเดียวกันทีมประสานงาน ซึ่งโดยหลักก็คือผู้ ประสานงานการปลูกถ่ายอวัยวะของหน่วยงานนั้นๆจะต้องประสานงานระหว่าง สภากาชาด แพทย์ศัลยกรรม แพทย์อายุรกรรม วิสัญญีแพทย์ คนไข้หอผู้ป่วยทีมห้องผ่าตัดห้องเลือดห้องไอซียู และอีกหลายหน่วยงานย่อยเพื่อให้การผ่าตัด เปลี่ยนตับเป็นไปด้วยความเรียบร้อย